Wat is schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid (ook wel bogus self-employment) betekent dat een ZZP'er in de praktijk werkt als een werknemer — met vaste werktijden, aanwijzingen van de opdrachtgever en geen echt ondernemersrisico — maar formeel als zelfstandige gefactureerd.
Tot 2025 keek de Belastingdienst hier grotendeels doorheen. Vanaf 2025 is dat veranderd: controles zijn scherper, boetes zijn hoger en opdrachtgevers kunnen worden verplicht loonheffingen met terugwerkende kracht af te dragen.
- Naheffing loonbelasting + boete (opdrachtgever betaalt)
- Verlies van recht op zelfstandigenaftrek
- Terugvordering startersaftrek en MKB-winstvrijstelling
De checklist: 8 punten om te controleren
Geen vaste werkplek bij de opdrachtgever
Werk je altijd op het kantoor van de opdrachtgever? Dat wijst op een arbeidsrelatie. Zorg dat je ook vanuit huis of een andere locatie kunt werken.
Geen vaste werktijden opgelegd
Als de opdrachtgever bepaalt wanneer je werkt (9-17u, aanwezigheidsplicht), is er mogelijk een gezagsverhouding.
Je bepaalt zelf hoe je de opdracht uitvoert
De opdrachtgever mag het resultaat bepalen, niet de manier waarop je werkt. Je hebt eigen werkmethodes.
Je werkt voor meerdere opdrachtgevers
Eén opdrachtgever die 90%+ van je omzet levert is een risicofactor. Diversificeer.
Je draagt zelf ondernemersrisico
Als je werk niet goed is, los je het zelf op zonder extra betaling. Garantie en aansprakelijkheid liggen bij jou.
Je hebt een ondertekend ZZP-contract
Een overeenkomst van opdracht met zelfstandigheidsclausule bewijst de zakelijke relatie. Zonder contract sta je zwak.
Je factureert op projectbasis of uurbasis
Maandelijks een vast bedrag dat lijkt op salaris verhoogt het risico op schijnzelfstandigheid.
Je hebt eigen bedrijfsmiddelen
Eigen laptop, telefoon, gereedschap — dit toont echte zelfstandigheid. Als alles van de opdrachtgever is, is het verdacht.
Wat is de concrete oplossing?
Het belangrijkste wat je kunt doen is een waterdicht contract opstellen — een overeenkomst van opdracht — dat expliciet aangeeft dat er geen arbeidsrelatie is. Dit contract moet:
- De zelfstandigheid van de opdrachtnemer bevestigen
- Bepalen dat er geen gezagsverhouding bestaat
- Vastleggen dat je meerdere opdrachtgevers mag hebben
- Aansprakelijkheid correct regelen
- Ondertekend worden door beide partijen
Met SmartWerk maak je een overeenkomst van opdracht in minuten. Jouw klant tekent digitaal — geen gedoe met printen of scannen.
Gezag, vervanging en risico: drie kernvragen
De beoordeling draait grofweg om drie vragen: moet je persoonlijk het werk doen, werk je onder gezag van de opdrachtgever en loop je ondernemersrisico? Hoe meer je op een werknemer lijkt, hoe groter het risico op een herkwalificatie.
Wat je als opdrachtgever en als ZZP'er samen doet
Beide partijen hebben belang bij duidelijkheid. Leg de opdracht vast in een overeenkomst, spreek het resultaat af in plaats van aanwezigheid, en bespreek regelmatig of de praktijk nog bij het contract past.
Als de Belastingdienst vragen stelt
Reageer tijdig, verzamel je contracten, facturen, offertes en bewijs van andere opdrachtgevers, en laat je adviseren. Een goed bijgehouden dossier maakt het verschil tussen een korte vraag en een lange procedure.
Veelgestelde vragen
Geldt de handhaving voor alle ZZP'ers?
De regels gelden voor alle opdrachtrelaties, maar de aandacht van de Belastingdienst gaat het eerst uit naar situaties met duidelijke aanwijzingen voor een arbeidsrelatie.
Beschermt een ondertekend contract mij altijd?
Nee. Het gaat om de werkelijke uitvoering. Een contract dat niet past bij de praktijk biedt weinig bescherming.
Wie loopt het risico, ik of mijn opdrachtgever?
Vooral de opdrachtgever kan met naheffingen te maken krijgen, maar ook jij kunt gevolgen merken, zoals het verlies van ondernemersaftrek.
Mag ik voor één opdrachtgever werken?
Dat mag, maar het vergroot het risico. Bouw waar mogelijk een spreiding op en toon ondernemerschap, bijvoorbeeld via eigen acquisitie en eigen middelen.
Maak nu een ZZP-contract met digitale handtekening
Bescherm jezelf tegen schijnzelfstandigheid. Stuur vandaag nog je eerste overeenkomst van opdracht.
Gratis starten →